Het atelier is vroeger een ziekenhuiszaal geweest voor militairen. Vele schilderijen, linnendoeken geniet op spielatten, leunden met hun achterkant tegen de muur. Werk in wording. Maar eigenlijk, met hun ongesigneerde kont naar me toegekeerd, intrigeerden ze me al voldoende. In de hoek bij de ramen stond een werktafel. Er lag een vadsig rood boek op dat bijzonder mijn aandacht trok: `The complete works of William Shakespeare`. Een wat doods licht slenterde langs het glanzende papier van de omslag, waarop gele en witte letters vloekten. Shakespeare wel heel erg groot. Ik telde het aantal letters van zijn naam: elf. Elf klinkt als het tussenwerpsel eh… Het getal roept weinig op, tenzij je het in de gedaante van een jonge vrouw voorstelt. Maar ik was nu niet om een elfensprookje verlegen. Als model heb je slechts een geliefkoosde bezigheid: gedachteloos blijven en van jezelf objectiveren. Een hele kunst en tot dusver had ik weinig succes.
Ook lichamelijk is het een zwaar en dwingend proces. Alles stond onder spanning en ik moest er tegen knokken om in de houding te blijven, de benen recht en het hoofd wat voorovergebogen, de armen gekruist over de borst en de handen in de oksels weggeborgen om, zo had ik begrepen, de indruk van moedeloosheid te versterken.
Eerder hadden we de op Rodin geïnspireerde houding van het beeld `Het koperen tijdperk’ uitgeprobeerd. Maar het gebaar dat de man maakt, hij grijpt naar het hoofd, beviel haar na een paar schetsen al niet meer, terwijl ze een hele tijd bezig was geweest mij als een mechanische pop in de juiste houding te krijgen.

Ze zocht een mythische verschijning. Toen kwam ze op het idee van dat zenuwachtige, dat uit balans gebrachte, dat onnatuurlijke van het constant vooroverbuigen. Op den duur dreigde ik ‑ keurig met de armen over elkaar ‑ voorover te vallen, boven op de mannen, die ze kris kras voor m’n voeten had neergelegd.
`Hier, heb je wat om naar te kijken.’
Ik observeerde ze gebiologeerd. Brutale zwijglippen. Ogen die minachting uitspuugden. Hun geslachten hingen er als protheses bij. Homo‑erotische scènes. Leren zweepjes en kettingen.
Woorden die alles bederven, zoals pervers, smerig en obscurantistisch, hadden zich opgedrongen, maar mijn aanvankelijke weerzin zwakte langzaam af. De naakte mannenlijven imponeerden me. Er ging een verwarring van uit die me prikkelde. Vele betekenissen liepen in deze fotografie door elkaar. Moeilijk om een keuze te maken.
Je wachtte op het breekpunt, een soort stille ontploffing, waarna je onversplinterd en uren lang kon blijven staan, zonder de lichamelijke ongemakken te voelen. Maar hoe zozeer ik mijn best ook deed, ik miste de conditie. En mijn ontploffing kwam maar niet. Ongekende zenuwspieren begonnen te trillen. De kuiten werden harder. In de nek voelde ik een pijnlijke kramp. In de neus had zich een koude kriebeling vastgebeten, die daar hardnekkig bleef zitten en maar niet in een verlossende ha‑ha‑tie wilde losbarsten. Het tochtte tussen m’n benen, wat de winter terugriep, die net was vervangen door een warme lente.

Ik had Zoezie, die mij tekende, ontmoet in het Vondelpark waar ik op een zondagmiddag in het gras lag te zonnen onder een volbloeide wilg. Ze kwam bij me zitten.
`Dag, mag ik mij even voorstellen, ik ben Zoezie.’
Bij het uitspreken van haar naam tuitte ze haar lippen. (Getuit, wegens die dubbele z, zei ze later, anders, met de lippen op elkaar, krijg je een gemene sisklank.)
`Mooie naam.’
`Dank je.’
`Nederlandse?’
`Ja,’ lachte ze en gaf me een hand. Zonder blikken of blozen vroeg ze of ik voor haar wilde model staan.
`Pik je altijd mensen uit het park op? Om ze vervolgens thuis te gaan wurgen.’
`Nee, nee,’ lachte ze onschuldig, `ik doe dit voor de eerste keer. Ik zag je liggen en dacht: kom, ik stap gewoon even naar hem toe en vraag het hem. Meestal gebruik ik professionele modellen en eh… Ja, ik wilde eens iets nieuws proberen. Doe je het? Ik betaal je een redelijk bedrag per uur.’
Wie nog nee kon zeggen, was niet goed bij z’n hoofd. Ik kon het geld wel gebruiken. Nadat ze had uitgelegd wat ze wilde en hoe ze werkte, accepteerde ik haar opdracht. Ik was gevleid dat ze mij had gekozen uit de vele in het gras liggende gegadigden, die toegerust waren met een spectaculair torso.
Eerder had ik model gestaan, in een slaapkamer, voor een vriendin die zich door de eerste jaren van de Rietveld-academie heenworstelde. (Later is ze voor een bank gaan werken.) Destijds had ik veel moeite tot een object gedegradeerd te worden en voelde mij gekrenkt dat ze met haar opeens zo priemende en ambachtelijke blik voorbij ging aan het wezen van mijn bestaan, waar ik toen tamelijk bevlogen ideeën over had. Ik stoorde mij vreselijk aan haar. Zij die van mij hield, hoe kon zij zo koel kijken?
Het was een ziekelijk overdreven antipathie. Zij wist er geen raad mee. Uit ergernis dat ik het doorgaans niet langer dan vijf minuten kon volhouden, riep ze aldoor: `Belachelijk, belachelijk!’
Door de uitnodiging van Zoezie te accepteren, had ik nu de kans om te zien in hoeverre ik vrij was van m’n lichaam. Dikwijls had ik het lijf schaamteloos weggegeven. Misschien had zij dit opgemerkt. Bijna de hele middag bleven we met elkaar praten, waarbij Zoezie’s ogen onophoudelijk lentedwaas twinkelden. Ze vroeg of ik gemakkelijk uit m’n kleren stapte en lachte een beetje gluiperig ironisch toen ik enigszins hakkelend probeerde duidelijk te maken dat mijn seksuele belangstelling nihil was geworden en het lichaam een dienende rol toebedeelde om de geest gezond te houden.
Dus waarom niet, dat model staan. De tekening die ze wilde maken was speciaal bedoeld voor een affiche waarop de figuur Hamlet centraal moest staan. Het was een opdracht van een theatergezelschap, dat bekend stond klassieke stukken in gewaagde ensceneringen naar hedendaags toneel te vertalen. Ze mocht helemaal vrij werken, maar het moest wel kei‑en keihard zijn, mooi agressief en je weet wel blablabla, die theatermakers.
Maar Zoezie was zelf ook niet vies van blabla. Ze snoefde dat ze veel affiniteit had met het thema, ja, eigenlijk altijd uitsluitend mannen tekende en inmiddels al enige faam genoot in het galeriecircuit van Tokio tot New York.
Ik onderbrak haar irritante successtory: `Voor mij hoef je niet beroemd te zijn, hoor, wil ik voor je model gaan staan.’
`Nee, natuurlijk niet,’ twinkelde ze.
Toen kwam er een vreemde wending: buikvet.
Ze wees enkele dikke mannen aan, die sloom voorbij liepen met hun broekriem losjes onder de buik en als honden met hun blik het gras besnuffelden, waar enkele vrouwen topless lagen.
`Kijk, dat is een peerman. Dat type daar, dat is een appelman.’
Peermannen en appelmannen…?
`Vrouwen hebben het ook. Let maar eens op. Bij de een leidt de vetverdeling tussen buik en heup tot de vorm van de peer, bij de andere ontstaat de appelvorm.’
Ze keek naar mijn buik.
`En wat ben ik? Appel of peer?’
`Blijf jij altijd op een constant gewicht?’
`Geloof het wel.’
`Ik niet. Het is bij mij afvallen en weer aankomen. Soms val ik flink af, een half jaar later loop ik weer met vijf kilo extra te puffen.’
`Mayonaise?’
`Ben je gek! Nee, absoluut niet. Dan slik je toch regelrecht je eigen buikvet in!’

Behalve Shakespeare stond er op de tekentafel een fles wijn met glazen en een kaasplankje, Brie en Camembert, een opgezette fazant, balancerend op een stoffig sokkeltje, diaprojector, tubes en potjes verf, van het merk Windsor, een zak gipspoeder, spuitbussen: Talens Fixative en Mecanorma artwork spray, een fles brandbenzine, een halve liter Rotring Oost-Indisch inkt, oude aan haaruitval lijdende penselen, gepropt in een blik gepelde tomaten genaamd Ginelli, lange kromme staven houtskool, allerlei potloodbakjes met bobbels kneed-gum ernaast, doezelaars, kistjes vol half afgebrokkeld Rembrandt pastelkrijt, een fotoboek `Kiki’s Paris ‑ Artists and Lovers 1900‑1930′, waarop een draadloos telefoontoestel lag. Ander apparatuur had ze niet.