Kolderiek zelfportret Jacek Malczweski
Jacek Malczweski (1854-1929). Titel: Zelfportret, 1914, olieverf op linnen doek, afmeting 93 x 78. Het Nationaal Museum van Krakau.
Kijk, wie zien we hier statig, fier en trots, zelfbewust poseren? De kippenslachter met de hautaine oogopslag als ware hij de koning van Polen die vanuit de hoogte neerkijkt op zijn gepeupel? Vergeef mij deze Gogoliaanse interpretatie.
Toen ik oog in oog stond met dit schilderij in het Nationale Museum van Krakau, schoot ik bijna in de lach, allereerst wegens de kolderieke aanblik van het geheel, de kunstenaar is gehuld in een voor het moderne oog schier onmogelijke ostentatieve outfit, vooral het geval dat hij op zijn hoofd draagt (hoge witte muts zoals koks dragen?) werkte op mijn lachspieren.
De kunstenaar, hij werd al vroeg kaal, beeldt zich hier af in alle ernst vrees ik. Let op zijn postuur. Hij poseert met zijn rechterarm in de zij en in zijn linkerhand houdt hij zijn penseel vast, dat doet hij heel nadrukkelijk, als een fetisj houdt hij het penseel vast. Bij zelfportretten met een penseel integraal erbij afgebeeld, denk ik toch onmiddellijk aan de dubbelzinnigheid ervan: penseel nodig om penseel te schilderen. Denk het kwastje met de blanke steel weg en vervang het met een slagersmes, dan zie je een kippenslachter die zich de koning van Polen waant.
Die associatie met het bloedige beeld van de kippenslachter kwam spontaan bij mij op en vond ik wel amusant als toeschouwer met een spottend oog voor de absurde toestanden in de Oost-Europese kunstwereld van de 19de eeuw. Ik probeerde weer serieus te worden als objectieve toeschouwer. Testte mijn flexibiliteit uit. Lukte mij niet. Vooral de blik van de kunstenaar, zoals hij vanaf het schilderij naar mij keek, op mij neerkeek leek het wel, daarvoor zou de term hautain nog tekortschieten.
Poolse kunst 19de eeuw
OPKOMST VAN HET SYMBOLISME – STELDE EEN WERKELIJKHEID VOOR DIE SAMENVALT MET EEN ANDERE ONZICHTBARE LAAG VAN DIEZELFDE WERKELIJKHEID, KWA RATIONELE BETEKENIS MEESTAL IRONISCH toegepast.
Janek Malczwekski was een symbolist, hij gebruikte het beeld an sich soms als een directe verwijzing naar een symbolische inhoud. Zelf staat hij op dit schilderij wellicht symbool voor iets. Ik ga niet zeggen wat precies, heb wel een idee, maar formuleer die hier even niet, uit mijn respect voor de Poolse Beeldende Kunst. De curatoren van Het Nationaal Museum van Krakau maken voor hem momenteel reclame en schilderen hem af als een voorloper van de eigentijdse digitale selfie cultuur. Verrassende invalshoek, hoe creatief bedacht, maar het lijkt me een nogal geforceerde totaal bodemloze interpretatie, kennelijk ingegeven om ook de jeugd naar het museum te lokken. Die vermijden het gebouw.
Toen ik het museum bezocht waren de zalen spookachtig leeg. De muizen die op de stoelen zaten om wacht te houden waren in slaap gevallen, of al halverwege in hun graf gevallen. Het hele kleurloze grauwe gebouw ademde de sfeer van dood uit. Ik ervoer het museum als een monument waar de kunst als in een kerkhof was bewaard. Eens wellicht blozende appels nu verwelkt tot een pulp van de 19de eeuw.