Leestafel Studies autocratische macht
De Russische president Poetin werd ooit beschreven als een man zonder gezicht toen hij aan de macht kwam. Nu zien we het sinistere profiel van een fascist met ultranationalistische Slavische denkbeelden. Ik herlees de biografie van de kritische sympathieke auteur Masha Gessen, titel The man without a face, the unlikely rise of Vladimir Putin. Uitgever Granta Books, 2012. Ik wist zeker dat menig misverstand postvatte in Russische kringen ten aanzien van het Westen, dat er kwaad bloed werd gestold toen al in 2012, maar ik had – wie wel? – geen notie van een eventuele oorlog in wording die plaats zou vinden hier op het Europese Continent. Oorlog met wie? Met Oekraïne, de verraders, de nazi’s daar die een genocide pleegden op de separatistische Russische bevolking van republiek Donbas. In het licht van de huidige tijd lees je de biografie met een heel andere huivering.
Drie dandy’s
Het boek van Masha ligt boven op een krantenknipsel uit 2015 dat ik in mijn archief bewaarde. Daarin wordt het spraakmakende boek besproken van de eminente Britse historicus Walter Laqueur, titel Putinism. Russia and its future with the west. uitgegeven in 2015. De auteur had een visionair perspectief (niet van een koortslijder maar van een kloeke wetenschapper) haarscherpe analyse van het poetinisme, hoe Rusland steeds meer op een fascistische staat ging lijken, repressief en repressiever werd als in een wurgende dictatuur die evenwel goed werd gekeurd door de meerderheid van het Russische volk.
De enorme affiche met de drie dandy’s hing als sublieme streetart op het Onafhankelijkheidsplein van Kyiv, eind juli 2014.Helemaal rechts op de foto de Volkskrant van 7 maart 2022. Op de voorpagina de hartverscheurende foto van een wanhopige Oekraïense man die zijn zwangere vrouw verloor door Russische beschietingen, op de achtergrond zijn verwoeste huis. Dergelijke onmogelijke foto’s gaan we vaker zien, vrees ik.
Belangwekkende literatuur. De publicatie van de auteur Marcel H. van Herpen, directeur van de Cicero Foundation, heeft in verband met de oorlogssituatie Rusland-Oekraïne een actuele lading gekregen. Titel: Putin’s Wars The Rise of Russia’s New Imperialism (Uitg. Rowman & Littefield 2014, 276 pag.)
Ik citeer de flaptekst van boekhandel Pegasus die destijds de receptie deed: ‘De auteur analyseert de twee oorlogen die Poetin voerde, waarbij de Tweede Tsjetsjeense Oorlog en de oorlog tegen Georgië in 2008 in hun brede historische context worden geplaatst. Gebaseerd op uitgebreide oorspronkelijk Russische bronnen analyseert Van Herpen gedetailleerd hoe Poetins oorlogen werden voorbereid en geleid, en waarom zij leidden tot het plegen van oorlogsmisdaden en genocide. Hij laat zien hoe deze conflicten functioneerden als consolidatie en legitimatie van Poetins regime en hoe zij verbonden zijn met een derde interne oorlog, gevoerd door het Kremlin tegen de oppositie.
De auteur toont overtuigend aan dat het Kremlin gesteund door de geheime diensten, de Orthodoxe Kerk, de jeugdbeweging Nasji en de gerehabiliteerde kozakken zich voorbereidt op een revival van het imperium, meest recent in de vorm van een Euraziatische Unie.
Eerder publiceerde Van Herpen Putinism The Slow Rise of a Radical Right Regime in Russia (Uitg. Palgrave Macmillan 2013, 278 pag.) In deze uitgave gaat hij in op de ideologie van Poetin en analyseert hij de overeenkomsten tussen het huidige Rusland en de Republiek van Weimar.
Thematisch aansluitend op de analyses van de autoritaire repressieve politiek van Poetin is de publicatie van de Engelse historicus en politicoloog Archie Brown, gespecialiseerd in grondige studies van politieke systemen zoals het Sovjet-communisme van Stalin en het fascisme van Mussolini. Titel: The Myth of the Strong Leader: Political Leadership in the Modern Age. Uitg. The Bodley Head, 466 blz. Stukje flaptekst: ‘This book compels us to reassess the leaders who have shaped our world and to reconsider how we should choose and evaluate those who will lead us into the future.’