Schrijvers die zwijgen wegens het Bartleby-syndroom
Een schrijver die behept is met het Bartleby-syndroom, prefereert blanco te blijven, hij wil maar een ding: dat de pagina’s van zijn schrijfboek volstrekt wit blijven, leeg, hij heeft zijn lier in de wilg gehangen, is onverschillig geworden, totaal niet meer geïnteresseerd in de literatuur.
Het syndroom is vernoemd naar het personage de kantoorklerk Mister Bartleby uit een verhaal van Herman Melville. Bartleby’s (in lijzigheid) uitspraak: “Ik doe het liever niet,” symboliseert het weigerende neezeggen. Vele schrijvers hebben na een productieve periode hun pen aan de wilgen gehangen, soms van de ene op de andere dag, soms na langdurig lijden. Geen zin meer in literatuur. Überhaupt geen lust om nog meer te publiceren. Je vraagt je af: Hoezo? Waarom vaarwelgezegd?
‘Een zekerheid moet er bestaan, zo niet om te schrijven dan toch ten minste om niet te schrijven.’
Dylan Thomas
okay cover uitgeverij de bezige bij 2007 zeven jaar na eerste publicatie in Barcelona illustratie gebruikt op omslag is van karin akesson geinspireerd door de opmerking van de neezeggende schrijver robert walser: “door de weide waar het reeds donker is loopt een eenzame wandelaar.”
bookcover van de engelse editie
De Spaanse auteur Enrique Vila-Matas duikt diepgaand de wereldliteratuur in en onderzoekt in zijn roman Bartleby & Co de motieven en beweegredenen: Werden ze getroffen door een negatieve drift? Waren ze creatief qua verbeeldingskracht uitgeblust? Of erger nog door drank en faalangst verlamd? De schrijvers verstrikt in het labyrint van het Nee.
Misschien kregen ze andere ideeën over de literatuur en vonden ze in het nihilistische gedachtegoed een oplossing. Zwijgen als enige keuze. Eclips. Afwezigheid die het nee tot een systeem verheft. In stilte! Erkennen dat woorden ontoereikend zijn.
Vila-Matas schreef een fraaie kleine encyclopedie, die ik sinds het in 2007 is verschenen met allicht net iets teveel sympathie af en toe tot op de dag van vandaag herlees. Komische anekdotes die je in geen enkel ander boek leest. Leuk dat de auteur zelf ook schrijvers heeft verzonnen, fictieve voorbeelden, levendig beschreven.
zinsnede Eerste bladzijde
‘25 jaar geleden toen ik nog heel jong was publiceerde ik een romannetje over de onmogelijkheid van de liefde. Vanaf dat moment heb ik tengevolge van een trauma niet meer geschreven, ik weigerde en werd een bartelby.’