Het fenomeen taalslijtage

door mrt 8, 2018Dagboeknotities

Voorbeeldje van taalslijtage uit het oeuvre van Vladimir Nabokov de roman The Gift de laatste die hij in zijn moedertaal Russisch heeft geschreven (omstreeks 1936 in Berlijn en gepubliceerd in 1952.

English edition, hardcover. Published by Weidenfeld & Nicolson, London, 1963 Translated from the Russian by Michael Scammell with the collaboration of the author.

Ik zou een literaire verzameling kunnen bijhouden van woorden die tekenen van slijtage vertonen. Woordjes als smaragd. Ontleend aan de kleur van een kostbaar edelgesteente, mooi helder groen. Bijvoorbeeld een fragmentje uit de roman De gave van Vladimir Nabokov. Locatie van de gebeurtenis, personage zittend op het toilet ondergaat een bijzondere ervaring:

“En een uitspatting van smaragden zonlicht aan het eind.”

Wanneer dus het uitwerpsel na flink persen eindelijk uit het anuskanaaltje in de pot valt, na een kennelijk door spinazie en kerrie gedomineerd gerecht dat de personage de vorige dag consumeerde. Hij die poept, het personage in kwestie, kijkt euforisch in de pot en ziet de groene kleur van smaragd.

NB
De altijd in uiterst verzorgd en verfijnd proza uitblinkende Nabokov zou het glanzende uitwerpsel nooit een drol hebben genoemd, groen van kleur. Is ordinair en banaal.

Hij hield van subtiele boven het door clichés geregeerde prozagenres uitstijgende woorden, esthetische beeldspraak, stijlfiguren die nu in de moderne letteren als schuim zijn vergaan, iets zonder substantie of waarde. Taalslijtage heeft evenwel ook zijn werk aangetast. Het woordje smaragd als adjectief gebruiken, welke hedendaagse schrijver zie je dat nu nog doen?