In zijn magnifieke schitterende roman Oorlog en Terpentijn, over de terreur en wreedheden van de Eerste Wereldoorlog, zoals zijn Gentse grootvader die heeft meegemaakt, maakt de Vlaamse auteur Stefan Hertmans terloops een specifieke opsomming van de belangrijkste historische ontwikkeling in de wereld, de catastrofes, innovaties en zegeningen in de geschiedenis van de mensheid, in de periode van 1891-1981, de geboorte-en sterfdatum van zijn grootvader.

‘Tussen die twee jaartallen lagen twee oorlogen, rampzalige massaslachtingen, de meest hardvochtige eeuw uit de hele mensengeschiedenis, het ontstaan en de neergang van de moderne kunst, de wereldwijde expansie van de motorindustrie, de Koude Oorlog, de opkomst en de neergang van de Grote Ideologieën, de uitvinding van bakeliet, de popularisering van de telefoon en saxofoon, de industrialisering, de filmindustrie, het plastic, de jazz, de vliegtuigindustrie, de landing op de maan, het uitsterven van talloze diersoorten, de eerste grote ecologische rampen, de ontwikkeling van penicilline en antibiotica, mei ’68, het eerste Rapport van de Club van Rome, de popmuziek, de uitvinding van de pil, de vrouwenemancipatie, de opkomst van de televisie, van de eerste computers.’

De vraag is of de auteur in zijn met hoofdcategorieën ingedeelde overzicht van precies de periode 1891-1981 toch iets is vergeten, iets over het hoofd heeft gezien? De condoom en aids? De ontdekking van acrylverf. Invloedrijke psychologen en denkers van de 20e eeuw misschien. (Die Traumdeutung van Freud verscheen bijvoorbeeld in 1899.) Maar die ontwikkelingen horen thuis in de subcategorieën van het overzicht.

Ik legde deze vraag voor aan de lezers van de Amsterdamse leesclub Pinto waar ik sinds kort lid van ben geworden. De ontwikkeling van penicilline en antibiotica werd als medische innovatie de belangrijkste ontwikkeling beschouwd in de afgelopen honderd jaren. Ook de anticonceptiepil scoorde hoog in de waardering van de leesclub. Iedereen was erover eens dat die ontwikkelingen hebben bijgedragen aan de Universele Constructie van De Nieuwe Wereld. Het fenomeen internet, toch het meest verbluffende en revolutionaire technologische product dat abstract is voortgekomen uit het Amerikaanse militaristische gedachtegoed van de Koude Oorlog, begon zich na de jaren tachtig met duizelingwekkende tempo wereldwijd te ontwikkelen en heeft de wereld een compleet nieuwe dimensie gegeven.

Dit fenomeen verleidt tot bespiegelingen over de toekomst. Welke is de huidige stand van zaken in de futurologie? Geoefende futurologen richten zich op het denken over de toekomst, wijden zich aan de leer van de anticipatie van toekomstige ontwikkelingen en toestanden om zich daarbij tijdig te kunnen aanpassen. Hoever gaat dat denken? Hoe vordert de robotica? En de drone-revolutie die nu in Amerika aan de gang is? Wat gaat er in de wereld tijdens de volgende honderd jaren gebeuren, van bijvoorbeeld 2014-3014? Wat staat ons te wachten? Klimaat-en cultuurpessimisten aanschouwen het Wankele Evenwicht van de mensheid en huiveren. Zij voorzien een destructieve epoche vol rampspoed, schrik, vrees, afschuw, walging en terreur – onvermijdelijk! Na wellicht een Israëlisch vonkje zal de Derde Wereldoorlog uitbreken.