Visueel als Zen Ingetogen Stillevens Morandi
Morandi’s charmante ingetogenheid
Wat mij in het schilderij fascineert als stilleven is niet alleen de bijzondere formatie en de ingetogen aardse kleurstelling van de objecten, de frappante verhouding van voorgrond en achtergrond, maar ook de positie van het geheel op het platte vlak, het is zo eigenzinnig net niet centraal gekaderd. Zou alles precies in het midden staan van het doek dan zou je kunnen denken dat het niet klopt. Niet gecentreerd, net een tikkeltje uit balans, dat is vaak dynamischer. En je krijgt bij dit schilderij de nostalgische impuls om naar Italië terug in de tijd te gaan, naar 1951, toen hij het schilderij maakte, om een glaasje wijn te drinken in de eenvoud van toen, stel je voor.
Ik mis helaas de overzichtstentoonstelling van Morandi in het Metropolitan Museum of Art, New York. Heb geen zin in het heen en weer vliegen over de grote plas. Als je nou per trein naar New York zou kunnen reizen, ander verhaal. Maar ik ken slechts een enkele persoon die dat wilde, de metro-terrorist in Moskou tijdens de jaren van de dooi onder Chroesjtsjov, een verwarde persoon die een trein kaapte en een mes hield op de keel van de machinist met de eis dat hij naar New York wilde. Zei de machinist bij de volgende halte: ‘New York!” Stapte de terrorist uit waarna hij onmiddellijk werd gearresteerd en verbannen werd naar een strafkamp met idioten in Siberië. (Anekdote verteld door mijn Russische ex-vriendin.)
Vliegen vanaf Amsterdam naar New York en terug, airport New York terug naar huis in Amsterdam dat is gewoon Bezwaarlijk Hectisch. Stress. Ik bedoel, dat betekent voor mij teveel constante psychische gespannenheid. Sorry Morandi. Maar oog in oog staan met zijn landschappen en stillevens, wie droomt daar niet over? Morandi is een van de zeldzame schilders die een meditatief kijken afdwingt, zijn verstilde sferen, de sereniteit ervan en de gemoedsrust die hij oproept, geven je een metafysische ervaring; in eerste instantie relax je erbij en als je blijft doorkijken raakt je bewustzijn in een speciale toestand
Tenslotte een kleine opmerking: als ik Morandi’s stilleven zie denk ik vaak hoe hij het zou zijn als hij zijn objecten in de ruimte had laten zweven, een beetje scheef hier en daar, krom, vervormde figuratie, een enkele fles of wijnkan erboven zwevend, dus alles niet allemaal netjes in het gelid op de horizontale lijn van de tafeloppervlakte. Waarschijnlijk stel ik mij voor zou je dan de onverstoorbare kalmte van het stilleven uit evenwicht brengen.