Archief recensies Russische Literatuur 2002
illustratie jan hontscharenko de recensent aan het werk
KAKOFONIE
Wie de roman getiteld Klick van de Russische schrijver Sergei Bolmat (1960) begint te lezen wordt meteen in de nekvel gegrepen.
De lezer wordt op gewelddadige wijze in een losgeslagen sfeer gesleurd, komt terecht in een kakofonische thriller. Chaos heerst, subtiliteit ontbreekt. Bovendien, het heen en weer schietende proza wemelt van de irrelevante, overdrachtelijke beschrijvingen wemelt van volstrekt onnodige disfunctionele details, ze vormen al met al een onsamenhangende hoeveelheid tekst zonder duidelijke betekenis.
De avontuurlijke vertelling van Bolmat heeft de allure van een Picareske Roman, maar het verhaal zelf komt door alle onnodige uitweidingen maar moeizaam op gang. Het verhaal speelt zich af in St. Petersburg, in het chaotische explosieve tijdsgewricht begin jaren negentig, toen het communisme kopje onder ging, de Russische samenleving sprong als een flipperkast op tilt, koelbloedige maffia kreeg vrij spel, de wapenhandel op de zwarte markt floreerde, het was even gemakkelijk een pistool te kopen als een ijsje of een reepje chocolade.
Breedsprakigheid (veel omhaal van woorden) valt op. Hoe stellen we ons een auto voor die lijkt op een druppel olie die van de dwarse kin van een proustiaanse schone op het Petersburgse wegdek rolt? Als iemand zijn bril goed zet, als een doorhaling in een dialoog, wat wil dat zeggen? Bij een beschrijving van een mannengezicht worden in een enkel zinnetje adjectieven gebezigd zoals dommig, koppig, doortastend, jongensachtig, eigenwijs en verzorgd. Zo blijft er geen gezicht over. Allemaal ballast. De lezer die na 8 pagina’s begint te duizelen en even op adem moet komen, weet dat hij het einde van de roman niet zal halen. Als criticus evenwel moest ik het boek wel uitlezen, met tegenzin.
Het verhaal laat zich nauwelijks navertellen, iets met een gevonden mobiele telefoon die verloren is door een huurmoordenaar. Dan gaan de poppen dansen. Technisch haperende proza had ik weleens gelezen, van slechte schrijvers. Maar Bolmat overtreft al deze sukkels. Alineas beginnen waar geen alineas nodig zijn. De zinnen lopen krom, dosering van beelden ontbreekt, al snel valt de schrijver door de mand: het pseudo-nabokoviaanse vertoon van metaforen en uitweidingen irriteren als pretentieuze voorbeelden van schrijverschap. Een schrijver die in het kader van psychologisch realisme een diepgaande anatomische belangstelling koestert voor de werkelijkheid mag zich uitleven in de taal, graag, maar hij heeft als realist dan wel de taak zn verhaal in een harmonisch samenspel te structureren, doet hij dat niet dan gaat de ordening mank en loopt het proza op krukken. Vertelkunstenaars weten helder economisch woordgebruik te waarderen, dat lijkt juist een begrip dat Sergei Bolmat met het toiletpapier heeft weggespoeld.
CRAZY RUSLAND
Het is voor insiders een Bekend Gegeven dat de Russische uitgevers niet samen werken met onafhankelijke redacteuren die ervoor zorgen dat de roman een beetje klopt, leesbaar is, dat bijvoorbeeld de dosering van beelden, informatiestroom, stijlfiguren, compositie en consistentie van het verhaal een beetje op elkaar zijn afgestemd. Alles in balans. Zo’n redacteur wordt node gemist in deze roman. Wanordelijk, onevenwichtig en mateloos kwistig doet het proza van Bolmat aan. Onsympathiek anarchistisch en kakofonisch. Toch is tegelijkertijd duidelijk dat hier een nieuw talent is opgestaan in de moderne Russische literatuur. We mogen hopen dat de auteur met deze roman, waarin de pistolen lukraak knallen, niet al zijn kruid heeft verschoten. Of misschien horen we helemaal niets meer van hem in de toekomst, in crazy Rusland weet je het nooit,
Recensie gepubliceerd in Standaard der Letteren, Brussel.